Het jaar 2024 heeft de strategische prioriteiten van bedrijven in een zeldzaam tempo herverdeeld. Tussen nieuwe Europese regelgeving, herpositionering van toeleveringsketens en versnelde adoptie van kunstmatige intelligentie heeft de zakenwereld transformaties doorgemaakt die verder gaan dan een eenvoudige conjuncturele aanpassing.
Europese AI-wet: een regelgevende druk die de governance van bedrijven herdefinieert
De Europese verordening inzake kunstmatige intelligentie is in werking getreden op 1 augustus 2024. Het is verre van een eenvoudig principe-document; het verplicht bedrijven tot concrete acties: het in kaart brengen van hun gebruik van AI, het kwalificeren van het risiconiveau van elk ingezet systeem, en het documenteren van de governance van de gebruikte modellen.
Bepaalde verboden zijn al in februari 2025 van kracht geworden, terwijl de verplichtingen met betrekking tot systemen met een hoog risico een geleidelijk tijdschema volgen. Voor de algemene directies betekent dit dat ze juridische, technische en operationele middelen moeten mobiliseren voor een onderwerp dat tot voor kort alleen onder de verantwoordelijkheid van de IT-afdeling viel.
Dit kader plaatst Europa in een unieke positie ten opzichte van de Verenigde Staten en China, waar de regulering van AI andere wegen inslaat. Voor bedrijven die op meerdere continenten opereren, wordt compliance een aparte kostenpost en organisatie. Degenen die de business-nieuws op Harakiwi volgen, hebben de omvang van deze uitdaging al in de eerste maanden kunnen inschatten.
Wettelijke zorgplicht en toeleveringsketen: duurzaamheid wordt een wettelijke verplichting
De Europese richtlijn inzake de zorgplicht van bedrijven is definitief aangenomen in mei 2024. Ze gaat verder dan de klassieke ESG-rapportage door grote bedrijven te verplichten mensenrechten en milieuschendingen te voorkomen en aan te pakken, niet alleen in hun eigen activiteiten, maar ook bij hun onderaannemers en leveranciers.
Concreet moeten de betrokken bedrijven waarschuwingsmechanismen, klimaattransitieplannen en evaluatieprocedures voor hun zakelijke partners opzetten. De logica van “ik publiceer een jaarverslag” maakt plaats voor een logica van voortdurende monitoring van de waardeketen.
Wat dit verandert voor inkoop en onderaanneming
De inkoopafdelingen staan vooraan. Het selecteren van een leverancier op basis van alleen de prijs wordt riskant als deze niet kan aantonen dat hij voldoet aan de eisen van de richtlijn. De ervaringen uit de praktijk lopen uiteen: sommige grote bedrijven hebben hun bestekken al aangescherpt, terwijl anderen wachten op de nationale uitvoeringsbesluiten voordat ze hun processen aanpassen.
De impact op de KMO’s die de grote groepen bevoorraden blijft een open vraag. Ze worden niet rechtstreeks door de tekst aangesproken, maar de druk komt mechanisch terug via de contracten.
Logistieke veerkracht en nearshoring: inkooptrends in 2024
De verstoringen in de Rode Zee en de aanhoudende geopolitieke spanningen hebben een al ingezette trend versterkt: de geografische diversificatie van de bevoorrading. Nearshoring (het verplaatsen van productie naar gebieden dichter bij de eindmarkt) en friendshoring (het kiezen van partners in bondgenootschapslanden) zijn geen concepten meer uit de consultancy, maar concrete budgettaire beslissingen.
- De markt voor software voor supply chain management groeit gestaag, gedreven door de behoefte aan realtime zichtbaarheid op goederenstromen.
- De integratie van AI in de logistiek vordert, met gedocumenteerde gebruikscases in routeoptimalisatie, vraagvoorspelling en voorraadbeheer.
- Bedrijven die vóór 2024 in meerdere bevoorradingsbronnen hebben geïnvesteerd, hebben de schokken beter opgevangen dan degenen die afhankelijk bleven van één enkele leverancier.
De beschikbare gegevens maken het nog niet mogelijk om de netto kosten van nearshoring ten opzichte van de besparingen door risicoreductie precies te meten. De berekening hangt sterk af van de sector en de logistieke volwassenheid van elk bedrijf.
Kunstmatige intelligentie in de operaties: voorbij de belofte, de concrete obstakels
De grote meerderheid van de organisaties heeft in 2024 in AI geïnvesteerd. Het onderwerp is de fase van experimenteren voorbij en is overgegaan naar de fase van uitrol, met zeer variabele resultaten afhankelijk van de sectoren en de grootte van de bedrijven.
Adoptie en weerstand op de werkvloer
Een van de meest gedocumenteerde obstakels blijft de betrokkenheid van de teams. Het automatiseren van een proces is niet alleen een kwestie van het aansluiten van een tool: er moet getraind, gerustgesteld en soms heringericht worden. Automatisering vordert sneller dan de aanpassing van interne vaardigheden.
In de logistiek toont AI die wordt toegepast op vraagvoorspelling of magazijnoptimalisatie meetbare voordelen. Daarentegen zijn de reacties in ondersteunende functies (HR, financiën, juridisch) meer gemengd. De kwaliteit van de interne data bepaalt direct de relevantie van de resultaten, en veel bedrijven ontdekken op dit punt dat hun databases niet op niveau zijn.
Vaardigheden en opleiding: een aanhoudende bottleneck
Het gebrek aan gekwalificeerde profielen in AI en data science blijft een structurele belemmering. Bedrijven die deze behoefte hebben voorzien door hun bestaande medewerkers op te leiden, in plaats van alleen extern te werven, lijken beter gepositioneerd om de huidige transformaties op te vangen.
- De interne opleiding in generatieve AI-tools is versneld in grote bedrijven, met specifieke programma’s die in 2024 zijn gelanceerd.
- KMO’s, door gebrek aan een gelijkwaardig opleidingsbudget, steunen meer op kant-en-klare oplossingen die door softwareleveranciers worden aangeboden.
- Het risico van digitale kloof tussen grote bedrijven en KMO’s vormt een zorgpunt voor de beroepsverenigingen.
Het jaar 2024 zal een operationele keerpunt zijn geweest meer dan een technologisch keerpunt voor de zakenwereld. De Europese regelgeving (AI Act, zorgplicht) heeft onderwerpen die voorheen perifere waren, omgevormd tot prioriteiten voor de algemene directie. De veerkracht van de toeleveringsketens en de integratie van AI in de operaties blijven open projecten, waar de kloof tussen goed voorbereide bedrijven en achterblijvers blijft groeien.
